«آرامش قلب و سلامت کلام»
باسمه تعالی
«آرامش قلب و سلامت کلام»
محمد بارونی
سخنان بزرگان دین، به ویژه کلام نورانی ائمه معصومین (علیهم السلام) که ریشه در سرچشمهی وحی دارند، با سرشت و فطرت پاک انسان همآوایی کامل دارند. یقیناً اگر رهروان طریق حقیقت، با جان و دل به این فرمایشات توجه کنند، میتوانند مسیر سعادت دنیا و رضایت آخرت را همزمان به دست آورند.
در این سطور کوتاه، با دیدهای مشتاق به دو گوهر تابناک از دریای دانش مولای متقیان، حضرت علی بن ابیطالب (علیه السلام) نگاهی میاندازیم.
سخن اول: مراقبت از قلب از طریق چشم
«مَنْ غَضَّ طَرْفَهُ ، أَرَاحَ قَلْبَهُ»
«هر کس دیدهاش را (از ناروا) فرو بندد، قلبش آسوده میگردد.»
علی (ع) در این کلام حکیمانه، کلید اصلی آرامش روان و سلامت دل را در کنترل ورودیهای بصری معرفی میکند. چشم، همچون دروازهای است که هر آنچه را ببیند، در اعماق قلب ما منعکس میکند و بذر تمنا و آرزو را در آن میکارد. نگاههای بیقید و شرط به آنچه شایسته نیست، شعلهای از وسوسه، حسرت، اضطراب و آشفتگی در درون ما برمیافروزد.
وقتی انسان با تقوا، چشم خود را از حرام میبندد، نه تنها خود را از گناه حفظ کرده، بلکه به قلبی دست مییابد که فارغ از رنجهای ناشی از تعلقات زودگذر است. این عفت نگاه، نشانهای از پایداری ایمان، قدرت شخصیت و محافظت از حریم حرمتهاست.
همانطور که شاعر بزرگوار، باباطاهر عریان، با زبانی ساده و دلنشین به همین مضمون اشاره کرده است:
ز دست دیده و دل هر دو فریاد
که هر چه دیده بیند دل کند یاد
بسازم خنجری نیشش ز فولاد
زنم بر دیده تا دل گردد آزاد
سخن دوم: مهار زبان، نجات از هلاکت
«ٱللِّسانُ سَبُعٌ، إِنْ خُلِّىَ عَنْهُ عَقَرَ»
«زبان، درندهای است که اگر آن را رها کنی، صاحبش را گاز میگیرد (هلاک میکند).»
حضرت امیرالمؤمنین (ع) در این کلام نورانی، با یک تشبیه بلیغ، قدرت ویرانگر زبانِ کنترلنشده را یادآور میشود. زبان، هرچند عضوی کوچک است، اما اگر مهار نشود، همچون حیوان وحشی، صاحبش را مجروح و نابود میسازد. این ابزار میتواند منشأ برکات الهی و موجب رضایت خدا باشد، یا آنکه عامل اصلی بدبختیهای فردی و نزاعهای اجتماعی گردد.
این هشدار به ما یادآوری میکند که همانطور که حیوانات درنده را باید با زنجیر عقل و بند شرع مهار کرد، زبان نیز نیازمند هوشیاری دائمی و تفکر پیش از نطق است. سخن باید هدفمند، بهموقع و سنجیده باشد؛ وگرنه عواقب آن، جبرانناپذیر خواهد بود.
سعدی شیرازی نیز با حکمت دیرین خود، این حقیقت را چنین بیان کرده است:
چه گویم ک ناگفتنش به بود
زبان در دهان پاسدار سر است
امیدواریم خداوند متعال به همه ما توفیق دهد که با عمل به این کلمات ناب و ارزشمند، چراغ هدایت را در سینه خود روشن کرده و خیر دنیا و آخرت را نصیب خویش گردانیم. آمین یا ربالعالمین
